Metni sesli dinlemek için yukarıdaki ▶️ üzerine tıklayın.

               Günümüzün dünyasının vazgeçilmezi, bana göre yazının icadı kadar önemli bir buluş olan İnternet’tir.  Bu yazımda bu önemli kaynağın jeopolitik maksatla kullanılması, daha teknik bir yaklaşımla “yönlendirilmesi” konusunu inceledim. 

Uluslararası ilişkiler düzeyinde jeopolitik, ülkelerin dış, ekonomik ve askeri politikasını ve stratejisini coğrafi değişkenler aracılığı ile anlamak, açıklamak ve tahmin etmek için bir yöntemdir.  Bu coğrafi değişkenler, bölgenin iklimini, topografyasını, demografisini, doğal kaynaklarını ve uygulamalı bilimlerini içerir.  Anlaşılan o ki, bu tanımın kapsamı bilimsel gelişmelere uygun olarak genişlemektedir.  Son zamanlarda bu değişkenlere yenilenebilir enerji kaynakları ve internet de dahil olmuştur.  Ben yine sınırlarımın içinde kalarak internetin jeopolitik amaçlara uygun olarak nasıl yönlendirildiğini inceleyeceğim.  Bu konuda kuzeyimizde devam eden savaştan da bir örnek vererek yapılan bir çalışmanın sonuçlarını sizlerle paylaşacağım.

               Bildiğiniz gibi internet, birbirinden bağımsız olarak çalışan ağlardan oluşan bir ağdır. Her ağ kendi içerisinde özerk (otonom) bir sistemdir (İngilizce: Autonomus System-AS).  Bu sistemler bağımsız işletmeciler tarafından üniversiteler, şirketler ve hükümetler adına işletilirler. İşletmeciler, diğer işletmecilerle haberleşme güzergâhı konusunda anlaşırlar ve Sınır Geçit Protokolünü (İngilizce: Border Gateway Protocol-BGP) kullanarak otonom sistemler arasında veri akışını sağlarlar.  Özerk sistemler kendi içlerindeki kuralları gizli tutabilirler ancak BGP’nin komşu ağlarla haberleşebilmeleri için, otonom sistemlerin birbiri ile etkileşimine, bazı bilgilerin erişe bilinir olmasına ihtiyacı vardır.  BGP tarafından güncelleme mesajlarının sürekli yayınlanmasıyla yönlendirme koordine edilir.  BGP’nin gönderdiği mesajlarda yönlendirme durumuna ait bilgiler ve IP adres ön ekleri vardır.  İşte bu mesajlar takip edilerek siber-uzayda ağlar arası iletişim takip edilebilir. Bu işlemler internetin en alt tabakalarında özellikle de protokol katmanında gerçekleşmektedir.

Umarım işin teknik kısmı fazla detaya girmeye gerek kalmadan anlaşılabilmiştir.  Konuyla ilgili olarak 2020 yılında yapılmış bir çalışmanın[1] sonuçlarını burada paylaşmak istiyorum.  Ukrayna-Rusya arasındaki savaştan 6 yıl sonra yapılan bu çalışma, Ukrayna’nın dünyaya açılan internet bağlantısının nasıl zamanla Rusya üzerinden yönlendirildiğini anlatıyor. 2018 yılının ağustos ayında doğu Ukrayna’daki ayrılıkçı bölgedeki internet yeniden yapılandırılmış.   O tarihe kadar Ukrayna üzerinden yönlendirilen, Donetsk ve Luhansk’daki ayrılıkçı bölgelerdeki internet trafiği aniden Rusya üzerinden akmaya başlamış.  Muhtemelen bu modifikasyon ortalama bir internet kullanıcısı tarafından fark edilmemiştir bile.  Bu yönlendirmenin iki stratejik nedeni olabilir.

• Ayrılıkçıların yoğunlaştığı Donbass bölgesini, Ukrayna nüfus alanından Rusya nüfus alanına doğru kaydırmak ve ticari alışverişin yönünü değiştirerek akışı doğuya doğru yönlendirmek,
• Teknolojik ağlara benzer biçimde mevcut siyasi ağları da ön plana taşıyarak yerel aktörlerin stratejisini ortaya çıkarmak.           

Biraz daha araştırıldığında görülüyor ki bu yönlendirmeyi yapan Telematika adıyla IPSvyaz firması Donesk Halk Cumhuriyeti Hazine Bakanlığına, Future Communication LLC firması Luhansk Halk Cumhuriyetine GSM operatörü olarak hizmet vermektedir.  Yani trafiğin yeniden şekillendiren bu firmaların ayrılıkçı birimlerle sıkı bağlantısı vardır.  Zaten 2018 yılından sonra Telematika firması Donbass’daki bilgisayar ağının ana servis sağlayıcısı haline gelmiştir.

               Sonuç olarak, yukarıda bahsedilen çalışma, Donbass’daki internet ağının Ukrayna AS ile bağlantılarını paylaşmaya devam ederken nasıl aşamalı olarak Ukrayna siber uzayından Rusya’ya doğru ilerlediğini detaylı olarak anlatıyor.

 Ülkedeki İnternet trafiğinin bu şekilde incelenmesi ve analizlerinin yapılması çok önemlidir.  Bu yöntemle jeopolitik çatışmalara açık bölgelerde benzer çalışmalar yürütülebilir.  Böylece hasım devletlerin potansiyel tehditleri daha iyi anlaşılabilir ve stratejik niyetleri önceden bilinebilir.  Her ne kadar ticari açıdan rekabete açık bir dünyada yaşıyor da olsak, ülke güvenliğinin söz konusu olduğu alanlarda servis sağlayıcı firmalarla ilgili birtakım kuralların konulması veya düzenlemeler getirilmesi zorunludur[2].

---

[1] Mapping the routes of Internet for geopolitics: The case of Eastern Ukraine by Kevin Limonier. Frederic Douzet, Louis Petiniaud, Loqman Salamatian and Kave Salamatian. 2020

[2] Türkiye’de telekomünikasyon alanında regülasyon ve denetim görevini üstlenen kurum Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’dur (BTK).