Şunu kabul edelim.  Kaotik bir dünyada yaşıyoruz.  Çevremizdeki olayların ancak %10 u kontrolumuz altında gelişiyor.  Bu düzensiz ve kontrolümüz dışındaki gelişen olaylar dünyasına nasıl uyum sağlayabiliriz?

               Her şeyden önce bilinmeli ki kaos, rastgele bir düzensizlik değil, başlangıç koşullarına aşırı duyarlı olduğu için geleceği tahmin edilemeyen deterministik (kurallı) sistemlerin davranışıdır.  Sistem kurallıdır, ancak başlangıçtaki en ufak bir değişim zamanla sistemin bambaşka bir yöne savrulmasına neden olur.  Örneğin, hava durumu modelleri atmosferin o anki sıcaklık, basınç, nem ve rüzgâr gibi başlangıç verileri kullanır.  Başlangıçta yapılan %0.01lik bir hata, atmosferin kaotik yapısı nedeniyle her gün katlanarak büyür ve 10-14 günün sonuna gelindiğinde bu hata payı, tahmin modelini tamamen işe yaramaz hale getirir.  Hava tahminlerinin iki haftalık sınırın ötesine geçememesinin nedeni budur.  Bilim dünyasında bu durum kelebek etkisi olarak bilinir.  Meteorolog Edward Lorenz tarafından  keşfedilen bu ilkeye göre, dünyanın bir ucunda kanat çırpan bir kelebeğin yarattığı küçük bir hava  akımı, zaman içerisinde bambaşka bir yerde  bir fırtınaya neden olabilir.  Başlangıç koşullarına olan bu hassasiyet sistemin gelecekteki durumu hakkındaki bilgimizi hızla yok eder.  Kaotik sistemler geliştikçe, sistem hakkındaki belirsizlik de(yani entropi) artar.

               Bu kadar bilimsel açıklamadan sonra, başta sorduğumuz soruya dönelim.  Bu sorunun cevabı , yani bu dünyada ayakta kalmanın anahtarı, o kontrol edemediğin %90’la savaşmak değil, onunla uyum içinde su gibi akıp gitmektir.  Söylemesi kolay ama, çoğu zaman ben bunu başaramıyorum, ama moral bozmak yok çalışmaya devam.

               Kaosun ortasında atılacak ilk adım, etki çemberini belirlemektir.  Gerçekten kontrol edebildiğin alan, yani senin %10nun; Düşüncelerin, tepkilerin, hazırlığın, becerilerin, stratejin ve enerji yönetimindir.  Bu alanı büyütmenin yolu, dış dünyayı zorlamaktan değil, iç kapasiteyi optimize etmekten geçer.

               Kontrol edemediğin %90, dış faktörlerden gelir; İnsan davranışları, ekonomik dalgalanmalar, politik kararlar, rastlantısal olaylar, doğal süreçler gibi. Bunlara karşı direnç göstermek enerji kaybıdır. Bunun yerine olayları gözlemleyip yorumlamak, uyum sağlamak ve hızlı bir geri bildirim döngüsü kurmak en iyi öğretidir. 

Belirsizlik bir tehdit değil, bilgi kaynağıdır sürekli gözlemle ve yorumla.  Küçük riskler al, bunlar ilerde oluşabilecek büyük kırılmaları önler.  Her zaman bir B planı hatta C planın olsun.  “Kul kurar, kader gülermiş” anonim halk deyişi, Candan Erçetin’in “Kader” şarkısında gönlümüzü şenlendirmeye devam edebilir, ama hayatımızın dümenini bu çılgın denize bırakamayız. Yedek bir iç kapasite yarat, enerjinin, zamanının bir kısmını sakla, bilgi ve becerini arttır.

Şimdi kısa kısa adımlarla pratikte bunu nasıl uygulayacağımıza bakalım:

• Günlük 10 dakikalık durum değerlendirmesi yap.  Neler kontrolumda neler değil tespit et.
• Mikro-planlama: 24 saatlik esnek plan yap.  Bu günlük yaşa anlamın gelmiyor.  Orta ve uzun vadeli planlarını aldığın geri beslemelerle yenile.
• Enerji yönetimi: Kaosun seni yönetmesine izin verme, sen enerjini yönet
• Sinyal-gürültü ayrımı: Gereksiz bilgi yükünü kes.  Sosyal medyanın o anlamsız, birbirini takip eden akışından ayrıl.
• Senaryolaştırma: 3 olası duruma karşı, 3 mikro-aksiyon geliştir.

Haydi kolay gelsin.